#298 Ślōnskŏ gŏdka – śląski to język, dialekt czy gwara? prof. Jolanta Tambor

Według najnowszego spisu powszechnego ponad 460 tysięcy osób używa na co dzień języka śląskiego. W ślōnskiej godce powstaje literatura, na śląski przekładane są książki, komiksy i filmy. – Uważam w tej chwili, że zdecydowanie możemy o niej mówić jako o języku – mówi prof. Jolanta Tambor, dyrektorka Szkoły Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, przewodnicząca Rady Języka Śląskiego. 💛 💸 📖 W lutym tego roku ustawa o uznaniu śląszczyzny za język regionalny została zawetowana (to już drugi raz, poprzednio wetował prezydent Andrzej Duda). W odcinku wgryzamy się w ten skomplikowany temat. Jak relacjonuje prof. Tambor, przekonanie, że śląski to dialekt języka polskiego, pochodzi jeszcze z badań dialektologicznych prowadzonych w Polsce w latach 60. XX wieku. Ówcześni badacze nie mogli klasyfikować go jako języka regionalnego, bo taka kategoria wówczas nie istniała – pojęcie wprowadziła dopiero podpisana pod koniec lat 90. Europejska Karta Języków Mniejszościowych lub Regionalnych. – Granice między dialektem a językiem są płynne – wyjaśnia prof. Tambor. – Nakładają się tu na siebie kwestie rozwoju samego języka, kwestie zmiany podejścia językoznawców, zmiany podejścia naukowego do tego zjawiska i kwestie społeczno-polityczne – dodaje. Przeciwnicy uznania śląskiego za język regionalny powołują się m. in. na opinię Rady Języka Polskiego z 2011 roku, w której uznano, że to dialekt języka polskiego. Zwolennicy argumentują m.in., że język to żywy twór i w ciągu ostatnich 15 lat sporo się zmieniło. Żyjemy w czasach rozwoju literatury pisanej po śląsku. Są polsko-śląskie słowniki i czytanki dla dzieci, pierwszy podręcznik do nauki języka śląskiego jako obcego, a nawet wydarzenia naukowe po śląsku, jak Science Slam po Ślōnsku na Politechnice Śląskiej. Są też chętni, by śląskiego uczyć. – Tak wielkie jest zainteresowanie, przede wszystkim edukacyjne w przedszkolach i w szkołach, że nie można zaprzestać tego działania, bo tych lekcji regionalnych jest coraz więcej i coraz więcej szkół i przedszkoli taką edukację regionalną prowadzi. No i dzięki temu kultura śląska i język śląski żyją – podsumowuje prof. Tambor. W odcinku usłyszycie też, jak wypada śląski w porównaniu do kaszubskiego, który ustawowo uznanym językiem regionalnym jest, jak to było godoć po śląsku w latach 80. i jakie są cechy charakterystyczne, po których bezbłędnie rozpoznacie śląski. Odcinek pełen wiedzy, ale też osobistych wspomnień. Gorąco polecam! 00:00 Wstęp 01:24 Czy śląski to język? 05:22 Terytorialny zasięg śląszczyzny 11:21 Edukacja regionalna i śląski potoczny 13:00 Historyczne korzenie i wspólnota słowiańska 18:01 Cechy charakterystyczne i wpływy niemieckie 24:29 Fonetyka i specyfika śląskiej wymowy 29:08 Śląszczyzna a współczesność i feminatywy 33:52 Śląskie powiedzonka i tradycje domowe 39:53 Klimat polityczny i rugowanie śląszczyzny 43:51 Próby prawnego uznania języka regionalnego 51:37 Wyniki spisu powszechnego i deklaracje 52:42 Kwestia naukowa czy polityczna? 01:01:42 Postawy naukowców i ideologie językowe 01:08:04 Poszukiwanie obiektywnych kryteriów podziału 01:13:05 Rozwój literatury i śląskiego piśmiennictwa 01:16:51 Dlaczego uznanie języka jest ważne? 01:22:58 Żywotność i rewitalizacja języków mniejszościowych 01:25:32 Śląska literatura i popularne kryminały 01:26:32 Zakończenie

You can listen to #298 Ślōnskŏ gŏdka – śląski to język, dialekt czy gwara? prof. Jolanta Tambor online on Radio and Podcast. Open the player on this page to stream the available audio.

#298 Ślōnskŏ gŏdka – śląski to język, dialekt czy gwara? prof. Jolanta Tambor is an episode from Radio Naukowe by Karolina Głowacka.

This episode is 88:22 long.

This episode was published on Apr 23, 2026.

Yes. Use the heart button on the episode page to add it to your favorite episodes list.

Yes. This page shows related episodes from Radio Naukowe when more episodes are available from the podcast feed.